Posted in Makala

UKUMBI WA LUGHA NA FASIHI: Tathmini ya kina kuhusu matamshi katika Kiswahili

Na WANDERI KAMAU MATAMSHI yanayopaswa kufundishwa shuleni nchini Kenya ni yale ya Kiswahili sanifu. Je, tunapozungumzia matamshi ya Kiswahili sanifu, huwa hasa tunazungumzia matamshi ya aina gani? Je, yapo matamshi yanayoweza kuhusishwa na Kiswahili sanifu hapa nchini Kenya. Ikiwa yapo, tunaweza kuyatambua vipi? Matamshi ya Kiswahili sanifu hapa nchini Kenya yanaweza kuhusishwa na taasisi tofauti tofauti zinazotumia lugha ya Kiswahili. Shule, kwa mfano, ni miongoni mwa asasi hizo. Ingawa walimu tofautitofauti hutofautiana kwa jinsi wanavyotamka kwa sauti za Kiswahili, inafikiriwa kwamba walimu wengi wa lugha ya Kiswahili wanaweza kubainisha matamshi yaliyo sanifu kutokana na yale mengine. Si walimu peke yao…

Soma zaidi..
Posted in Makala

UCHAMBUZI: Kiswahili kinaweza kuwa Lingua Franka ya Dunia

Amani Njoka, Swahili Historia inaonesha kuwa biashara, dini, elimu, siasa na vyombo mbalimbli vilichangia sana kukieneza Kiswahili sehemu nyingi za Tanzania, Afrika Mashariki. Hata hivyo mambo hayo yameendelea kukieneza Kiswahili duniani na kukifanya kizidi kukubalika katika mataifa mengi kwa siku za hivi karibuni. Baada ya Kiswahili kuenea na kuendelea kuenea, hivi sasa lugha hiyo inatumiwa karibu kila sehemu duniani ingawa kwa uchache kwa baadhi ya sehemu. Nchi kadha wa kadha kama vile Sudan Kusini na Afrika Kusini zimeonesha nia ya dhati ya kutaka kujifunza Kiswahili ikiwemo kutaka kifundishwe mashuleni. Sababu kubwa ya serikali ya Afrika Kusini kufikia maamuzi hayo ni…

Soma zaidi..
Posted in Makala

Vitabu vya Watanzania, kwa Watanzania viandikwe kwa Kiswahili kwanza

Nianze kwa kupongeza kazi nzuri za uandishi wa vitabu kadhaa ambavyo vimeandikwa na waandishi mbalimbali kuelezea maisha yao binafsi na ya kijamii jambo ambalo linatoa hamasa kwa watu wengi pale ambapo vitabu hivyo vitasomwa hasa ukizingatia umashuhuri, umaarufu na ushawishi wa watu hao kwa jamii. Kwa kweli ni jambo la kupongeza sana. Uandishi huu ni muhimu kwani wasomaji hupata maarifa na kufahamu mbinu mbalimbali, changamoto na mafanikio ya waliyoyapa watu hao. Waandishi hawa wamejitahidi kwa kadri ya uwezo wao kutoa kile walichonacho kwa kutumia lugha iliyokuwa rahisi kwao. Ni ukweli usiopingika kwamba lugha ni mhimili mkubwa kwa jamii yoyote. Ni…

Soma zaidi..
Posted in Makala

UKUMBI WA LUGHA NA FASIHI: Nafasi ya Kiswahili kama lugha rasmi na ya taifa

Na ALEX NGURE LUGHA ya taifa ni lugha inayotumika katika taifa fulani kwa shughuli za kitaifa kama vile mikutano ya kisiasa. Kimsingi, ni lugha inayoleta mshikamano wa kitaifa. Aghalabu hutumiwa kwa utambulisho wa taifa mbali na kazi ya msingi ya mawasiliano. Kwa mujibu wa Prof J Habwe na wenzake (2010), Lugha ya taifa ni lugha inayotumiwa kuwaleta pamoja watu wenye historia na asili moja, au makundi ya watu wamoja waliofungamana na kuwa na tabia na nyendo ambazo zina manufaa kwa wote. Katika Kenya na Tanzania, Kiswahili ni lugha ya taifa na rasmi vilevile. Chiraghdin (1977), Fishman (1968), Eastman(2001) na Greenfeld…

Soma zaidi..
Posted in Makala

Makala: Tofauti baina ya Kimakunduchi na Kiswahili Sanifu

Na Dk Mussa Hans (Phd) Mara baada ya kuundwa kwa kamati ya lugha ya Kiswahili ya Afrika Mashariki paliibuka haja ya kuwa na lahaja ya msingi amabyo ingefanywa kuwa Kiswahili na Liunguja kiliteuliwa kuwa msingi wa Kiswahili Sanifu. Anasema pamoja na hayo kuliibuka malalamiko kuwa lahaja nyingine zimepuuzwa na hivyo kuanza kupotea. Mjumbe mmoja kutoka nchini Kenya alisema Kiswahili kimesanifishwa na kuwa lugha nyingine zinazidi kupotea na Kiswahili kimekuwa lugha mpya. Kiswahili kitakuwa na kupanuka katika nyanja zote za lugha kimsamiati, kimatamshi na nyinginezo na huenda imeathiriwa na lugha za walowezi. Waswahili hawakupaswa kulazimishwa kuyapokea isipokuwa wao walipaswa kuamua wenyewe…

Soma zaidi..
Posted in Makala

KAULI YA MATUNDURA: Mbinu za upanuzi wa leksikoni katika lugha ya Kiswahili na changamoto zake

Na BITUGI MATUNDURA KATIKA kipindi cha majuma mawili yaliyopita, makala yangu yamejikita katika uwanja wa leksikolojia. Leksikolojia ni taaluma ambayo hujishughulisha na uchunguzi, uchambuzi na uchanganuzi wa msamiati wa lugha pamoja na maana zake. Uwanja huu vilevile huitwa elimumsamiati. Istilahi ni msamiati katika nyanja maalum za lugha kama vile sheria, tiba, teknohama, biolojia, fizikia, kemia na kadhalika. Mpaka baina ya msamiati na istilahi ni mwembamba mno kwa msingi kwamba, istilahi inapobuniwa katika lugha fulani na ikawa inakubaliwa na kutumiwa, inakuwa ni msamiati wa ile lugha. Kwa hiyo, istilahi ni msamiati wa lugha katika uwanja maalum. Msururu wa makala haya ulichochewa…

Soma zaidi..