Utenzi wa Ukombozi wa Zanzibar:Kuingia kwa ukoloni wa Kiarabu

Na Muhammed S. Khatib (2)

  1. Wa kwanza mtangulizi
    Alojipa uongozi
    Kuanzisha ujambazi
    Kwa jina nawatajiya
  2. Huyo Seyyid Said
    Babaye Ahmedi
    Aliyetoka baidi
    Kuja kututawaliya
  3. Huku kavutiwa na mengi
    Ya faraja na msingi
    Hakuyagundua kwingi
    Ndipo akatufikiya
  4. Kwanza lililomvuta
    Si nchi yenye matata
    Tena haipendi vita
    Ila yapenda umiya
  5. La pili maji matamu
    Yasomwisha mtu hamu
    Na ladha yake timamu
    Meupe ya kuvutiya
  6. La tatu yake bahari
    Imetuliya shuwari
    Vyombo na zake ayari
  7. La nne ni biashara
    Kwetu imetiya fora
    Muhali kula hasara
    Bidhaa kuzifanyiya
  8. La tano ni atashiba
    Kwa ardhi ya rutuba
    Itampa matilaba
    Vipando vitaeneya
  9. Saidi bin Sultani
    Akabaki visiwani
    Pia akaenda Omani
    Tawala kukumbatiya
  10. Numba yake Sultani
    Ilikuwepo Mtoni
    Kila kitu kimo ndani
    Watumishi kwa mamia
  11. Utumwa ukazaliwa
    Watu wakanunuliwa
    Na hata kuadhibiwa
    Shida kuwaelemeya
  12. Wenyeji wakafurushwa
    Mashambani wakalimishwa
    Kwa mateso wakachoshwa
    Wengine wakajifiya
  13. Wakapandishwa minazi
    Kuwa wao ni wakwezi

Hiyo kama yao kazi
Lazima kuabudiya

  1. Karafuu kulimishwa
    Tena kwa kulazimishwa
    Hakuna kuahirishwa
    Lazima kuhudumiya
  2. Upalizi miti hiyo
    Na mengine mengineyo
    Ikafanywa kwa viliyo
    Nyoyo hazikuridhiya
  3. Walokuwa wakaidi
    Kutomtii Saiiadi
    Hawakuipata sudi
    Viboko liwaingiya
  4. Wengine waliuliwa
    Mashimoni kufukiwa
    Sababu wamechukiwa
    Kutumwa kutoridhiya
  5. Kwa hapo hakutosheka
    Bahari pia livuka
    Mrima kujipeleka
    Utumwa kuufatiya
  6. Na ndugu zetu wa bara
    Yaliwafika madhara
    Kama mbuzi wakiporwa
    Bila haki na sheriya
  7. Moja nane ziro saba

Mchana wa saa saba
Mwingereza kaomba toba
Utumwa kuangamiya.

  1. Sheria wakapitisha
    Utumwa kudhoofishha
    Kwani unadhalilisha
    Mtu ukimtendeya
  2. Wabunge wa Kiingereza
    Saidi walimfunza
    Aache kuwachuuza
    Waswahili wa Unguya
  3. Saidi hakusikia
    Kazidi kushikilia
    Yake yapate mwendea
    Faida kujipatiya
  4. Moja nane nne tano
    Yakafikwa mapatano
    Baada ya mzozano
    Saidi na Ingliziya
  5. Saidi akakubali
    Kuiachlia mbali
    Akaridhikwa muhali
    Kuwa hatoendeleya
  6. Utumwa wa siri siri
    Visiwani kunawiri
    Yeye ndiye mshauri
    Na fedha akitumiya
  7. Moja nane tano sita

Jambo kubwa lilipita
Msidhani kuwa vita
Ajali ilitokea

  1. Saidi alikaputi
    Yalimkuta mauti
    Kufika wake wakati
    Saa ilipotimiya
  2. Kama desturi yao
    Mtoto humrithi cheo
    Wa mwanzo mtoto wao
    Majidi akatokeya
  3. Na yeye kafanya yake
    Ya kuwatesa wenzake
    Alimfata babake
    Watu kuwatumiliya
  4. Na yeye akafariki
    Kwa kifo kisicho haki
    Bila kupigwa mkuki
    Ajali ilitimiya
  5. Moja nane saba ziro
    Ikawa kinyang’anyiro
    Ukazuka mgogoro
    Uluwa kupiganiya
  6. Mnada ukapitishwa
    Baraghashi kuapishwa
    Kila mtu kujulishwa
    Kiti atakikaliya
  7. Baraghashi akakaa

Na wala hakuzubaa
Visiwa kuvitwaa
Tawala kukumbatiya

  1. Katika uhai wake
    Naye akafanya yake
    Na tija kumleteya
  2. Alipenda starehe
    Muhali kuzisamehe
    Hazi mwishi starehe
    Ngoma na karamu piya
  3. Naye Bargashi kufa
    Kaja nduguye Khalifa
    Naye kashika wadhifa
    Kiti akakikaliya
  4. Naye hakukaa tuli
    Bila kufanya amali
    Alipitisha thakili
    Mrija akautiya
  5. Alinyonya Unguja
    Kwa kutumia mirija
    Na chumi kuufuja
    Kwa mali kujirithiya
  6. Moja nane tisa ziro
    Kikawa kinyang’anyiro.
    Mwingereza kama hiro
    Nchini akahamiya
  7. Kajitia kwa matao
    Hakutaka mmzubao

Akafanya hapa kwao
Kuifanya mahamiya

  1. Khalifa akafariki
    Ni haki ya makhuluki
    Si kipya kitendo hiki
    Mola kakijaaliya
  2. Ali akajitokeza
    Unguja kuja ifyonza
    Ingawa siye wa kwanza
    Enziwe litaangaliya
  3. Zanzibar katawaliwa
    Watu wawili wakawa,
    Mwingereza twamjuwa
    Na Mwarabu asiliya
  4. Moja nane tisa tatu
    Muda miaka mitatu
    Katawala hapa kwetu
    Hemedi Thuwainiya
  5. Baada ya kifo chake
    Pakatokea makeke
    Yakitaka kiti chake
    Ufalme kuwaniya
  6. Akatokea Khalidi
    Ni kijana mkaidi
    Mfalme kuwaniya
  7. Humudi hakukubali
    Kukosa huo usuli
    Akajiandaa kweli

Kiti kukipiganiya

  1. Saa tatu asubuhi
    Mwingereza kajivuta
    Akayaanza matata
    Tayari akapaniya
  2. Ilimfika taabu
    Khalidi lipojaribu
    Beitili Ajaibu
    Kukaa akajutiya
  3. Alipigwa makombora
    Na kumfika hasara
    Akabaki akizurura
    Hajui pa kuendeya
  4. Na yake mastakimu
    Yakajaa nyingi damu
    Pasiwe aliyedumu
    Roho nyingi kupoteya
  5. Khalid akahiari
    Kuepusha hatari
    Akaenda Dari Salama
    Kwa mtumbwi kukimbiya
  6. Akafika mikononi.
    Mikono ya Jerumani
    Akafadhiliwa ndani
    Mata kuyakimbiya
  7. Humidi kapata kiti

Juu yake akaketi
Kazi kusanya na noti
Mali kujilimbikiya

  1. Kazidisha usuhuba
    Na pia mengi mahaba
    Mwingereza kawa baba
    Pamoja wakiongeya
  2. Uzungu akiupenda
    Na pia akiuganda
    Na Ulaya alikwenda
    Kila mwaka kutembeya
  3. Moja tisa moja moja
    Kwa tena hana haja
    Akakimbia Unguja
    Ulaya akahamiya
  4. Huku harudi tena
    Hakutaka kukuona
    Sababu alizozana
    Na yakeye familiya
  5. Akatawa Khalifa
    Mwenye ndevu za sharafa
    Akazidisha ulofa
    Nchini ukazidiya
  6. Baada ya kutawala
    Akaleta ukabila
    Na kufanya kila hila
    Wanyonge kuwaoneya
  7. Huyu alifanya mambo
    Weusi kufanya chambo
    Yaongoke yake mambo
    Ulowa kumzidiya
  8. Katesa Waafrika
    Kazidisha mashaka
    Kawa kwao patashika
    Dhiki ikawajilia
  9. Aliyahodhi mashamba
    Na kukodisha majumba
    Ilimjaa kasumba
    Ya watu kuwaoneya
  10. Mashamba yakawa yake
    Yeye na aila yake
    Wapate waneemeka
    Mali kuwajaaliya
  11. Mikarafuu minazi
    Iliwapa matumizi
    Si vuli si kiangazi
    Mali iliwajaaliya
  12. Wanyonge kitaka kazi
    Hufanywa ndio wakwezi
    Wanawake vijakazi
    Majumbani kueneya
  13. Alitia ukabila
    Mpaka katika kula
    Asohusu utawala

Hana atojipatiya

  1. Wakipewa kazi ngumu
    Asofanya mwanadamu
    Kwao iliwalazimu
    Viboko kuwalemeya
  2. Alikusanya Wahindi
    Kawaweka kwa makundi
    Kawafundisha ufundi
    Uchumi kuupambiya
  3. Walimiliki viwanja
    Wenyeji wakiwapunja
    Kwa kutumia ujanja
    Ardhi kutawaliya
  4. Wahindi kutoza kodi
    Kubwa isiyo idadi
    Walifanya makusudi
    Utajiri kuwajiya
  5. Kodi za aridhi yote
    Mjini pole popote
    Walisimama kidete
    Wahindi kujikumbuya
  6. Walifungua maduka
    Kuuza kanzu na shuka
    Sufuria na mashoka
    Na zana za kupikiya
  7. Na maduka ya chakula
    Hayakutaka suala

Hayo waliyatawala
Mapato kujikumbiya

  1. Majumba walikodisha
    Kwa njia ya kupangisha
    Na mwezi unapoisha
    ‘Bana kuba’ kakujiya
  2. Wasiolipa malipo
    Marufuku kwa mkopo
    Hufukuzwa hapo hapo
    Japo hana pa kwendeya
  3. Wengine walishtakiwa
    Kwa madeni kudaiwa
    Kortini wakihojiwa
    Kifungoni kuingiya
  4. Wanyonge wengi walifungwa
    Kwa nazaa wakitingwa
    Kesi zikivurugwa vurugwa
    Ili jela kuingiya
  5. Sonara litajirika
    Na mali wakalimbika
    Na matumbo kuwashuka
    Haramu walipapiya
  6. Vilipotea vishamba
    Na hata pia vijumba
    Na viguo kwa mitumba
    Rahani loshadidiya
  7. Na hata hiyo mifugo

Ya wanyama si ya ngogo
Nayo ilipata pigo
Raha nini kupoteye

  1. Watu wakifukarika
    Maafa yakawafika
    Hali zao kudhofika
    Malofa wakabakiya
  2. Mwafrika akabaki
    Hana anachomiliki
    Mnyonge hatamaniki
    Mwepesi anaeleya
  3. Ubaguzi wa elimu
    Hakika ulihitimu
    Hapa kwetu ulidumu
    Nchini kuseleleya
  4. Elimu kibaguliwa
    Mwafrika hakupewa
    Hata kuishuhudiya
  5. Na waliobahatisha
    Chumba cha nane kufika
    Walifika kwa mashaka
    Tena wachache sikiya
  6. Dhamiri ya wakoloni
    Waafrika wawe duni
    Daima wawe gizani
    Wasijue pa kwendeya
  7. Elimu ya sekondari
    Ninakupeni habari

Akiipata tajiri
Na mabwanyenye

  1. Nisemayo ni dhahiri
    Wao walifanywa thori
    Eti kwani mafakiri
    Elimu kujipatiya Unguya
  2. Watoto wa kibepari
    Na wa watu washuhuri
    Haikuwa taksiri
    Elimu kujipatiya
  3. Lipata elimu njema
    Ya kutenda na kusema
    Na kuongeza hekima
    Maisha yawe sawiya
  4. Wanyonge walikoseshwa
    Na wengi walifelishwa
    Hali zao kudhoofishwa
    Ujingani kuingiya
  5. Watoto wa wakulima
    Wakabaki nyuma
    Wamekoseshwa kusoma
    Sipate kuendeleya
  6. Wakapandishwa minazi
    Daima wawe wakwezi
    Watoto waso ujuzi
    Hiyo ndo yao kadhiya.

stephenjmaina@yahoo.com
smaina1tz.nationmedia.com

Author: Gadi Solomon

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *